Arapça - Türkçe İslam Sözlüğü

Ayet

aya

Ayet, Kur'an'ın temel birimidir ve hem "Allah'ın işareti/alâmeti" hem de "Kur'an'ın bir cümlesi" anlamını taşır. Kur'an toplamda 6236 ayetten oluşur. Her ayet Allah'ın varlığına ve kudretine işaret eder; bu yüzden Kur'an'da tabiat olaylarına da ayet (işaret/mucize) denir. "Ayet" kavramı, Allah'ın mesajını ve evrenin mucizesini birleştiren köklü bir anlam taşır.

Kıraat

qiraa

Kıraat, Kuran'ın sahih rivayetle gelen farklı okuyuş biçimlerinin bütünüdür. On kıraat meşhurdur; Hafs an Asım rivayeti Türkiye ve dünyada en yaygın kullanılanıdır. Kıraat farklılıkları Kuran'ın anlamını değil, telaffuz ve tonlamayı etkiler. Hz. Osman, ümmeti birleştirmek amacıyla Kuran'ı çoğaltırken yedi kıraate uygun nüshaları farklı bölgelere göndermiştir.

Kur'an

qur'an

Kur'an, Allah'ın Hz. Peygamber'e 23 yılda Cebrail aracılığıyla indirdiği, okunması başlı başına ibadet olan kitaptır. 114 sure ve 6236 ayetten oluşur. Arapçanın en yüce edebi örneği kabul edilen Kur'an, beşer taklidi imkânsız (muciz) bir kitaptır. Kur'an'ı ezberleyene hafız denir. Kıyamete kadar korunacağı Allah tarafından garanti edilmiştir (Hicr 9).

Nasih ve Mensuh

nasikh wa mansukh

Nasih, önceki bir hükmü kaldıran sonraki vahiydir; mensuh ise kaldırılan hükümdür. Kuran'da nesh uygulaması, şarap yasağının aşamalı biçimde gelmesi gibi örneklerde görülür. "Herhangi bir ayetin hükmünü kaldırır ya da onu unutturursak daha hayırlısını ya da benzerini getiririz" (Bakara 106). Nesh sistemi, İslam hukukunun tarihsel gelişimini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Nüzul Sebepleri (Esbab-ı Nüzul)

asbab al-nuzul

Esbab-ı nüzul, Kuran ayetlerinin hangi olay, soru ya da duruma cevap olarak indiğini açıklayan rivayetlerdir. Tefsir ilminde vazgeçilmez bir kaynak olan bu bilgiler, ayetin doğru anlaşılmasını sağlar. "Bir ayetin nüzul sebebini bilmek, o ayeti doğru yorumlamanın anahtarıdır" ilkesi, tefsircilerin temel yaklaşımını özetler.

Sure

sura

Sure, Kur'an'ın her biri ayrı bir başlıkla anılan 114 bölümünden biridir. Surelerin uzunlukları Kevser suresi gibi 3 ayetten Bakara gibi 286 ayete kadar değişir. Mekke'de inen Mekki sureler iman esaslarını, Medine'de inen Medeni sureler ise toplumsal ve hukuki konuları ağırlıklı olarak işler. Her sure Besmele ile başlar (Tevbe suresi hariç).

Tecvid

tajwid

Tecvid, Kuran'ı doğru ve güzel okumak için harflerin mahreçlerine ve özelliklerine uygun okuma ilmidir. Kuran "Kur'an'ı tertil üzere oku" (Müzemmil 4) buyurarak doğru okumanın önemini vurgular. Tecvid; med, idgam, ihfa, izhâr ve iklâb gibi kuralları kapsar. Tecvid ilmi yanlış okuma nedeniyle manayı bozacak hataları önler.

Tedebbür (Kuran'ı Düşünmek)

tadabbur

Tedebbür, Kuran'ın ayetleri üzerinde derin düşünmek, anlamlarını kavramaya çalışmak ve kalpten okumaktır. Kuran "Onlar Kuran'ı gereği gibi düşünmüyorlar mı?" buyurarak tedebbürü teşvik eder. Salt ezberlemenin ötesinde Kuran'ı anlayarak uygulamak için tedebbür şarttır. Tedebbür; Kuran'ın doğru yorumlanmasının, hidayete kavuşmanın ve kişisel dönüşümün anahtarıdır.

Tefsir

tafsir

Tefsir, Kuran ayetlerinin anlamlarını açıklama, yorumlama ve anlaşılmasını kolaylaştırma ilmidir. Tefsir; dil, tarih, fıkıh, hadis ve kelam gibi pek çok ilmi disiplini bir araya getirir. Taberî'nin Câmiu'l-Beyân'ı, Razî'nin Mefâtîhu'l-Gayb'ı ve İbn Kesîr'in Tefsiru'l-Kurani'l-Azim'i başlıca tefsir kaynaklarıdır. Bilgi kaynağına göre rivayet ve dirayet tefsiri olmak üzere ikiye ayrılır.

Ulema

ʿulamāʾ

Ulema, İslam ilimleri alanında derin bilgi ve uzmanlık sahibi alimleri ifade eden "âlim"in çoğuludur. Kuran "Allah'tan ancak alimler (ulema) gereği gibi korkar" buyurur. Fıkıh, hadis, tefsir, akide ve kelam alanlarında yetkinleşen alimler ümmet için rehber kabul edilir.

Vahiy

waḥy

Vahiy, Allah'ın peygamberlerine bildirdiği ilahî bilgidir. Kuran'da 78 kez geçen vahiy; Cebrail aracılığıyla, rüya yoluyla veya doğrudan kalbe ilham şeklinde gerçekleşir. Hz. Peygamber'e gelen vahiy Kuran ve sünneti oluşturur. Vahiy Hz. Muhammed ile son bulmuş, artık yeni peygamber gelmeyecektir.